Paciorkowce (Streptococcus) to ziarenkowce, układające się w charakterystyczne łańcuszki (paciorki). Nie posiadają rzęsek i nie wykazują zdolności ruchu, potrzebują do przeżycia tlenu. Naturalnie występują w jamie ustnej, gardle, pochwie i jelicie cienkim.
Paciorkowce zostały podzielona na kilka grup ze względu na pewne kryteria. Pierwszy podział to tzw. podział serologiczny według Lancefielda, polegający na różnicach w reakcje składowych ścian bakterii z antygenami surowiczymi:

  • Grupa A – Streptococcus pyogenes
  • Grupa B – Streptococcus agalactiae
  • Grupa C – Streptococcus egiu
  • Grupa D – Enterococcus.

Podział praktyczny jest prostszy – 1 grupa to paciorkowce ropotwórcze (S. pyogenes), 2 grupa to paciorkowce zieleniejące, inaczej ropotwórcze (grupa Viridans); 3 grupa to paciorkowce wybredne (o dużych wymaganiach odżywczych).
Czynniki wirulencji paciorkowców to enzymy (streptokinaza, hemolizyny, toksyny – erytrogenna wywołująca gorączkę, wysypkę, zaczerwienienie skóry, pirogenna wywołująca zmiany narządowe i martwicze).
Paciorkowce wywołują następujące jednostki chorobowe:

  • zapalenie gardła i migdałków,
  • zapalenie zatok, oskrzeli, płuc, węzłów chłonnych,
  • ropne zapalenie ucha środkowego,
  • zanokcicę,
  • liszajec zakaźny,
  • różę (zakażenie skóry i tkanki podskórnej),
  • STTS – paciorkowcowy zespół wstrząsu toksycznego, objawiający się podwyższoną gorączką, zaburzeniami wielonarządowymi, sepsą, nawet śmiercią,
  • płonicę (szkarlatynę) – zakażenie skóry, powodujące rumień, wysypkę, zaczerwienienie błon śluzowych, malinowy język, wybroczyny skórne,
  • gorączkę reumatyczną – dochodzi do niszczenia ścian naczyń krwionośnych, powodując zmiany narządowe.

Bardzo niebezpiecznym paciorkowcem jest Streptococcus agalactiae, który jest obecny między innymi w pochwie i może powodować poważne zakażenia noworodków, które przechodzą przez kanał rodny. Ich zakażenie skutkuje zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych a nawet sepsą.
Kolejnym niebezpiecznym paciorkowcem jest Streptococcus pneumoniae (dwoinka zapalenia płuc, pneumokok) odpowiedzialny za ostre stany zapalne układu oddechowego.
Paciorkowce posiadają w swojej ścianie komórkowej kilka antygenów, na przykład antygen grupowy A, immunogenne białko M hamujące komórki układu odpornościowego pożerające bakterie, antygen MAP wpływający negatywnie na włókna mięśniowe serca, białko T, G, F, nukleoproteidy, wielocukier C, antygen białkowy wiążący trypsynę, otoczkę polisacharydową ( u S. pneumoniae).
Czynnikami wirulencji paciorkowców są enzymy takie jak:

  • streptokinaza – o działaniu fibrynoitycznym,
  • hialuronidaza – niszcząca kwas hialuronowy,
  • hemolizyny, takie jak streptolizyna O ( niszcząca krwinki czerwone) i streptolizyna S.

Wytwarzają też toksyny – toksynę erytrogenną powodująca wytwarzanie przeciwciał odpowiedzialnych za pojawianie się objawów płonicy, takich jak wysypka, gorączka, zaczerwienienie skóry oraz egzotoksynę paciorkowcową wywołującą zmiany narządowe.