Krztusiec to choroba zakaźna wywołana przez pałeczkę krztuśca – Bordetella pertussis. Bakteria ta wykazuje powinowactwo do komórek nabłonka dróg oddechowych, dlatego najczęściej jest izolowana właśnie z wydzielin układu oddechowego. Pod względem morfologicznym jest krótką, Gram – pałeczką, posiada otoczkę i niezbędna dojej przeżycia jest obecność tlenu. Oprócz wspomnianej B. pertussis istnieje też B.parapertussis, która powoduje krztusiec o łagodnym przebiegu.
Jej najbardziej szkodliwym czynnikiem jest toksyna krztuścowa, która zwiększa wydzielanie mediatorów stanu zapalnego, uszkadza nabłonek tchawicy i oskrzeli, powoduje charakterystyczny kaszel.
Dokładniej, jej działanie polega na:

  • zwiększeniu wrażliwości komórek na działanie mediatorów stanu zapalnego, takich jak histamina,
  • pobudzenie produkcji insuliny co prowadzi do hipoglikemii,
  • zwiększeniu produkcji limfocytów – co przyczynia się do uszkodzenia nabłonka dróg oddechowych i napadów kaszlu.

Ponadto, czynnikami wirulencji są adhezyny – specjalne struktury, które umożliwiają przyleganie do nabłonka; fimbrie umożliwiające bakterii poruszanie się w śluzie; hemaglutyninę włókienkową.
Najczęściej krztusiec pojawia się u dzieci, a do zakażenia dochodzi droga kropelkową. Choroba ma kilka głównych etapów: z początku pojawia się nieżyt nosa, kaszel i gorączka. Potem pojawiają się niekontrolowane napady kaszlu, prowadzące do krztuszenia się – etap ten trwa nawet do 6 tygodni. Następnie dochodzi do drastycznego podwyższenia temperatury ciała. Nieleczony krztusiec może prowadzić do takich powikłań jak:

  • zapalenie opon-mózgowych,
  • zapalenie oskrzeli,
  • zapalenie płuc.

W niektórych przypadkach może dojść nawet do zgonu chorego. Można spróbować tego uniknąć poprzez stosowanie szczepionki o nazwie Di-Per-Te – jest skierowana przeciwko pałeczkom maczugowca błonicy, które powodują błonicę; pałeczkom krztuśca oraz tężcowi.